Wojciech na Wielądkach Wielądek

– patron Turnieju Smaków w Liwie

      Organizowany w dniu 30 czerwca 2019 roku Turniej Smaków w Liwie to jedna z atrakcyjniejszych imprez kulinarnych i turystycznych na Mazowszu. Każdego roku gromadzi ona liczne grono osób zainteresowanych rywalizacją „o Kielich Wojciecha Wielądko", który jest głównym trofeum w kulinarnych zmaganiach w Międzynarodowym Turnieju Smaków”. Turniej  - jak piszą na swoich stronach  organizatorzy ( www. liw-zamek.pl, oraz  www. wielkigoscinieclitewski.pl ) – to dobra „okazja, by poznać smaki i aromaty potraw Mazowsza i Podlasia”. W ostatnich latach także osoba i działalność  patrona imprezy zyskuje  dużą popularność. Podobnie jak na przełomie XVIII i XIX wieku jego książka „Kucharz doskonały” ma kilka wydań, a wiele zawartych w niej  przepisów powróciło do łask kucharzy i smakoszów.

      Jak podkreślił to profesor  Jarosław Dumanowski, do niedawna jej  autor, była to  „postać historykom dość dobrze znana, ale jednocześnie ciągle tajemnicza. Z pewnością nie należał do głównych bohaterów dziejowego spektaklu. Z wielkimi tego świata miał okazję się zetknąć  jako urzędnik w kancelarii kanclerza wielkiego koronnego Andrzeja Młodziejowskiego. Wielu z kolegów Wielądki porobiło wspaniałe kariery, jemu samemu przypadło jednak w udziale życie skromne i pełne gorączkowych zabiegów o wyżywienie rodziny”. W większości biogramów pisanych w XIX i XX wieku informowano, że  Wojciech Wincenty urodził się na Ukrainie. Wymieniano także kilka dat jego narodzin.

      Zaprezentowana w 2017 roku na łamach Głosu Węgrowa i Okolic moja opinia, że Wielądek pochodził z zaścianka Wielądki w parafii korytnickiej i nie urodził się na Ukrainie , a przyczyną błędnego wskazywania miejsca urodzenia był piastowany przez ojca tytularny urząd stolnika kijowskiego nie miała potwierdzenia w zachowanych dokumentach. Dopiero dzięki prowadzonym  przez panów Tomasza Jaszczołta i Adama Pszczółkowskiego badaniom  w kijowskim archiwum opinia ta została potwierdzona.  W Kijowie zachowały się,  uważane za zaginione,  bogate materiały rękopiśmienne Wielądka, a wśród nich cenne dla historyków i genealogów  odpisy wielu zniszczonych w czasie ostatniej wojny dokumentów dotyczących historii polskiej szlachty. Wielądek gromadził je przygotowując wydanie drukiem kolejnego tomu swojego dzieła heraldycznego.  Potwierdziły  one opinię, że  nieprawdziwa jest upowszechniana od XIX wieku do chwili obecnej informacja o tym , że patron organizowanego w Liwie turnieju smaków to osoba  urodzona na Ukrainie.  Osoba oraz dorobek pisarski Wielądka (Wielądko) jest obecnie tematem wielu audycji radiowych, telewizyjnych  oraz publikacji naukowych i popularnych. 

     

      Ostatnio władze gminy Korytnica podjęły decyzję o generalnym remoncie remizy w miejscowości Wielądki, z której pochodził on i  jego rodzina. Z pewnością w odnowionym budynku  znajdzie się  miejsce na informacje o najsłynniejszym mieszkańcu tego zaścianka. Powstała z inicjatywy redaktor Małgorzaty Buttitty fundacja „Akademia Pana Wielądko” deklaruje gotowość pomocy dla miejscowych gospodyń w przypomnieniu starych przepisów kulinarnych.

     

 

 

 

     

     Przechowywane w Kijowie materiały genealogiczne to między innymi  sporządzone przez Wielądka tablice genealogiczne oraz odpisy metryk chrztu najbliższej rodziny. Jego ojciec,  Józef Wielądek, stolnik kijowski , urodził się w 1702 roku w rodowym zaścianku Wielądkach. Ochrzczony został 13 marca tego roku w kościele parafialnym w Korytnicy. Przed nominacją na stolnika kijowskiego był skarbnikiem liwskim. W  pierwszej połowie XVIII wieku przeniósł się do Warszawy. Rodzina nabyła ziemię we wsi Reguły, a w stolicy posiadała dworki i kamienice. W  okolicach dzisiejszej ulicy Stawki była jurydyka Wielądka.  Przodkiem rodu był żyjący w XV wieku  Mikołaj Komorowski zwany Wielądko. Od niego powstało nazwisko i nazwa rodowej wsi.

     

     

Miejscem urodzenia Wojciecha Wincentego Wielądka była  Warszawa. Jego chrzest odbył się w dniu 31 maja 1744 roku w kościele parafialnym Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny na Nowym Mieście. W dokumencie czytamy „Ja Tomasz Hryniewiecki komendarz tegoż kościoła dopełniłem ceremonie chrztu nad dzieckiem, ochrzczonym przeze mnie imieniem Wojciech Wincenty przed pięcioma tygodniami, szlachetnych Józefa Wielądka i Agaty małżonków ślubnych. Chrzestnymi byli: wielmożny pan Wojciech Szamocki skarbnik ziemi warszawskiej i Monika Sobolewska podkomorzyna ziemi warszawskiej” . Odpis tej metryki poświadczył ksiądz  Jan Murunowicz w dniu 19 września 1770 roku.  

      Żoną Wojciecha Wincentego była Petronela Aleksandra Korń, córka strażnika inflanckiego Ignacego Kornia i stolnikówny inflanckiej Joanny Rodziewiczówny. Jej opiekunem  był Jan Borch, podkanclerzy koronny. Wielądkowie  mieli syna Franciszka Borgiasza i córki  Mariannę Ludwikę i Józefę Annę.

      W 1820 roku Wojciech wraz z bratem Tadeuszem uzyskali prawa spadkowe po siostrze matki, Brygidzie z Cichońskich Kalińskiej do połowy 2 domów na ulicy Freta . Dom na ulicy Freta 12 w Warszawie nazywany jest kamienicą Wielądka.

      W świetle odnalezionych w Kijowie  dokumentów sprostowania wymaga wiele biogramów patrona Turnieju Smaków na Zamku w Liwie. Wojciech Wincenty  po ukończeniu nauki w szkołach zakonnych podjął pracę w kancelarii koronnej. Obok znajomości kilku języków (łacina, włoski, francuski, niemiecki) zdobył  podczas pracy w kancelarii wiedzę o dokumentach przechowywanych w Archiwum Koronnym. Ona to  oraz doświadczenie w ich  badaniu okazała się przydatna po śmierci protektora, kanclerza Andrzeja Młodziejowskiego. Wielądko stracił posadę i  zmuszony został do poszukiwania nowych źródeł dochodów.

      Zabiegając o względy nowych protektorów na początku lat osiemdziesiątych napisał wiele utworów okolicznościowych. Miały one zjednać przychylność dla autora króla, magnatów oraz wpływowych dworzan i urzędników .Jednym z nich  był Franciszek Ryx, starosta piaseczyński i zaufany kamerdyner Stanisława Augusta. Poparcie starosty,  który sprawował kontrolę nad warszawskimi scenami teatralnymi, dało  Wielądkowi możliwość prezentacji własnych i tłumaczonych sztuk teatralnych. W 1786 roku wspólnie z Wojciechem Bogusławskim przetłumaczył z francuskiego komedię,  której nadano polski tytuł  "Duch przeciwieństwa, czyli żona sprzeczna". W 1790 roku została w Warszawie wystawiona komedia Wielądka zatytułowana "Oficerowie abszytowani". Ta komedia w pięciu aktach była przetłumaczona z języka niemieckiego. Trzy oryginalne jego sztuki zostały wystawione w Warszawie w 1796 roku (Miłość odnowiona, Lichwiarz z rozpaczy pustelnik oraz Figlarna dziewczyna, czyli dowcip w kochaniu).Ostatnia komedia cieszyła się dużą popularnością i była wielokrotnie wystawiana. W 1798 roku powstała sztuka Rolnik  Ministrem , czyli prawdziwa przyjaźń i cnota w wieśniaku, a w 1806 roku komedia dedykowana księciu Adamowi Kazimierzowi Czartoryskiemu zatytułowana Adolf król szwedzki, czyli cnota nagrodzona w wieśniaku.

      Wielądek  był osobą znaną i popularną w środowisku warszawskich literatów,  jednym z aktywnych uczestników życia literackiego i politycznego w stolicy. Pisano o nim, że był „to uczony wzrostu średniego, ubierał się po polsku, kontusz czerwony, pas złocisty na białym żupanie także czapka, buty czerwone i  karabella przy boku”. Podczas obrad Sejmu Wielkiego rozpowszechniał „rękopiśmienne wydania” utworów satyrycznych  związanych z działalnością Stronnictwa Patriotycznego, a wśród nich pamflety F. Zabłockiego i zagadki sejmowe.  Edmund Rabowicz podkreślając, że od drugiej połowy 1789 roku, a więc od drugiego roku obrad Sejmu Wielkiego „pamflet zdominował publicystykę a głównym przedmiotem ataku uczynił właśnie Branickiego i jego «czeredę», zdradzając przy tym wyraźnie powiązanie z radykalnym skrzydłem Stronnictwa Patriotycznego”. Autor uznał, że „Najbardziej dojrzałą ideologicznie i artystycznie pozycję w tym rodzaju literatury stanowi blok wierszy anonimowych, kolportowanych przez grupę kopistów z Wielądką na czele, a autorsko wiązany z Zabłockim”.

      Podstawowym źródłem utrzymania Wojciecha Wincentego Wielądka i jego rodziny były rozpoczęte w latach osiemdziesiątych XVIII wieku badania genealogiczne i heraldyczne. Kontynuował je przez ponad 40 lat, aż do śmierci w 1822 roku. Szczególną pozycję zdobył jako autor liczącej 5 tomów Heraldyki. O popularności tego dzieła heraldycznego wśród współczesnych  czytelników może świadczyć liczba osób, które dokonały przedpłaty na planowane wydania kolejnych tomów herbarza. Prenumerata była  często stosowaną wówczas formą  sprzedaży. Heraldyka wydawana w latach 1792–1798 miała najwięcej, bo 495 prenumeratorów. Cały nakład dzieła liczył 501 egzemplarzy. Pozostałe  osiemnastowieczne wydawnictwa, miały od 45 do 390 subskrybentów.

      Wydana w latach 1794–1798  pięciotomowa Heraldyka  stworzyła  autorowi nowe możliwości zarobkowania.  Była nią odpłatna pomoc dla osób, zmuszonych przez państwa zaborcze do dowodzenia swojego szlacheckiego pochodzenia. Wielądek był świadomy, w jakich czasach i okolicznościach politycznych gromadzi różne dokumenty nadsyłane mu z terenów dawnej Rzeczypospolitej oraz  tworzy swoje dzieło. W tomie pierwszym Heraldyki pisał m.in.  Niech losem nieszczęśliwym Narodu strwożeni obywatele, nie tracą chęci do przyjęcia tey pracy moiey, bo iako Cnotę i Szlachetność Duszy w żadnym kraiu w okręgu świata tego, naywściekleysza złość ludzka z grontu zniszczyć i zgubić nie może; tak imiona wasze, godne i szlachetne, w własney  Oyczyźnie oraz w obcych królestwach i państwach, w naypóźnieysze wieki w sławie kwitnąć nie przestaną.

     

 

     

Podpisując swoje dzieła i korespondencje jako Wojciech Wincenty na Wielądkach Wieladko  podkreślał swój związek z rodowym zaściankiem w ziemi liwskiej. Ten związek oraz rola jaką odegrał Wielądek tłumacząc na język polski francuską książkę kucharską Cuisinere bourgeoise jedną z „najpopularniejszych i najważniejszych książek kucharskich w historii” zadecydowały, że jest ważnym patronem Turnieju Smaków na zamku w Liwie.  Jego książka „ Kucharz doskonały” , wydana w 1783 roku była na przełomie XVIII i XIX wieku siedmiokrotnie wznawiana. W kolejnych wydaniach Wielądek uzupełnił „Kucharza doskonałego” o przepisy potraw polskich.

       Książka kucharska Wielądka zyskała na nowo popularność w ostatnich dziesięciu latach.  W 2009 roku staraniem wydawnictwa Grafika wydano reprint z oryginału wydrukowanego w 1786 roku. Wydawnictwo  Muzeum Pałacu w Wilanowie wydało w 2012 roku  uwspółcześnioną wersję książki kucharskiej Wielądka. Opracował ją profesor Jarosław Dumanowski przy współpracy dr Aleksandry Klesty- Nawrockiej. W 2016 roku pracę Aleksandry Klesty-Nawrockiej pt. „Kucharz doskonały .Historyczno- kulturowy fenomen kuchni staropolskiej”, wydało Polskie Towarzystwo historyczne , a Muzeum w Wilanowie w 2018 roku książkę Jarosława Dumanowskiego „Kucharz doskonały. Sekrety kuchmistrzowskie Wojciecha Wielądki”.  

                                                                                                                                                     Mirosław Roguski

Wielądkiramka.jpg
0966_0001_0074_0221_Wieladek_-_Wielądkow
0966_0001_0074_0249.jpg
podolak_wielądko.jpg
wieladko_kucharz_doskonaly_muzeum_palac_
33952_Kucharz_doskonaly._Historyczno_kul
silva_Kucharz_okladka_RGB150.jpg

© by AKADEMIA PANA WIELĄDKO 2019  akademiapanawieladko@gmail.com

Siedlisko Suszkajny | Wilimy 23 A | 11-300 Wilimy | Polska 

  • Facebook